Austrian Poland

From FamilySearch Wiki

(Difference between revisions)
m (Tłumaczenie treści na język polski.)
m (Tłumaczenie treści na język polski.)
Line 28: Line 28:
 
== Narzędzia do prowadzenia poszukiwań  ==
 
== Narzędzia do prowadzenia poszukiwań  ==
  
Pomocne informacje na badania Niemców w Galicji można znaleźć na stronie[http://www.galiziengermandescendants.org/ Galizien German Descendants] . Kliknij Badanie nasze Galizien związek Niemców ''(Researching our Galizien Germans)'' po lewej, aby dowiedzieć się na temat badań. Następnie kliknij Records i Archiwum czynienia z Galizien Niemców ''(Records and Archives dealing with Galizien Germans)'' link do informacji o dostępnych rejestrów, w tym numery mikrofilmów Biblioteki Family History.<br><br>Aby dowiedzieć się więcej o Galicji z zapisów&nbsp;katolickich zapoznaj się z artykułem [https://wiki.familysearch.org/en/images/b/bf/Catholic_Vital_Records_of_Galicia-Halychyna_by_Matthew_R._Bielawa.pdf Catholic Vital Records of Galicia/Halychyna]by Matthew R. Bielawa. <br>  
+
Pomocne informacje na badania Niemców w Galicji można znaleźć na stronie[http://www.galiziengermandescendants.org/ Galizien German Descendants] . Kliknij Badanie nasze Galizien związek Niemców ''(Researching our Galizien Germans)'' po lewej, aby dowiedzieć się na temat badań. Następnie kliknij Records i Archiwum czynienia z Galizien Niemców ''(Records and Archives dealing with Galizien Germans)'' link do informacji o dostępnych rejestrów, w tym numery mikrofilmów Biblioteki Family History.<br><br>Aby dowiedzieć się więcej o Galicji z zapisów kościoła katolickiego zapoznaj się z artykułem [https://wiki.familysearch.org/en/images/b/bf/Catholic_Vital_Records_of_Galicia-Halychyna_by_Matthew_R._Bielawa.pdf Catholic Vital Records of Galicia/Halychyna]by Matthew R. Bielawa. <br>  
  
 
*[[Austrian Poland Websites|Websites]]
 
*[[Austrian Poland Websites|Websites]]
Line 51: Line 51:
 
|}
 
|}
  
== Did you know?  ==
+
== Czy wiesz, że....?  ==
  
The Austrian Crownland of Galizien (Galicia) is called ''Halychyna'' in Ukrainian and ''Halicz'' in Polish. The area of Galicia refers to the region that came to Poland during the first partition in 1772. Two years later, Empress Maria Theresa issued a settlement patent to encourage immigration to the sparsely settled region. Her successor Emperor Joseph II issued a second patent in 1781 and added a ''Toleranzpatent'' promising religious toleration for Protestants. Germans from the Palatinate (Pfalz), Wurttemberg, and Bohemia responded, as did Poles, Czechs, Slovaks, and others. Galicia was annexed to Poland in 1918. In 1939, it was divided between the Provisional Government of Warsaw and Ukraine, a division drawn with the modern geographical boundaries of Poland and Ukraine.
 
  
Galicia reaches north from the Carpathian Mountains across the Sarmatian Plain. It stretches from the Biala River, a tributary of the Weichsel, in the west to the Zbrucz, a tributary of the Dniester, in the east.  
+
Austria była państwem, które wzięło udział w dwóch rozbiorach Polski: pierwszym (1772) i trzecim (1795). Obszar zabrany przez Austriaków stanowił 11% terytorium Polski w granicach z 1772. Zamieszkiwało go 3,8 miliona ludności. Nosił nazwę Królestwa Galicji i Lodomerii, zwykle jednak określa się go krótko Galicją.
 +
 
 +
 
 +
Po przegranej wojnie z Księstwem Warszawskim (1809) Cesarstwo Austriackie musiało zrezygnować z terenów zajętych w czasie III zaboru. Austria odzyskała je ponownie po kongresie wiedeńskim. Z Krakowa i najbliższych okolic utworzono wówczas Rzeczpospolitą Krakowską, którą poddano wspólnemu nadzorowi trzech państw zaborczych: Rosji, Prus i Austrii. Obejmowała ona obszar liczący 1164 km² z 88 tysiącami mieszkańców.
 +
 
 +
Po upadku powstania listopadowego mocarstwa rozbiorowe postanowiły znaleźć pretekst, który usprawiedliwiłby zlikwidowanie Wolnego Miasta Krakowa. Dogodnym momentem stał się wybuch powstania krakowskiego w 1846 r. (miał to być ogólnonarodowy zryw przygotowany na emigracji przez Towarzystwo Demokratyczne Polskie). Po jego klęsce przyłączono Wolne Miasto do Galicji.
 +
 
 +
Kilka dni przed rozpoczęciem powstania 19 lutego 1846 r. doszło do masowych pogromów ludności ziemiańskiej, urzędników dworskich i rządowych oraz księży (tzw. rzezi galicyjskiej). W okolicach Jasła na ich czele stał chłop – Jakub Szela. Poprawę warunków życia pracujących na roli przyniosła dopiero w 1848 r. Wiosna Ludów. Wtedy to gubernator Galicji – Franciszek Stadion – podjął decyzje o zniesieniu pańszczyzny, uprzedzając tym samym rozporządzenie wydane przez cesarza austriackiego. Chłopi otrzymali ziemię na własność. Z biegiem czasu rozpoczęli dalsze działania, mające na celu polepszenie swojej sytuacji. Przejawem tego było m.in. powstanie nowych organizacji, które miały reprezentować sprawy chłopów.
 +
 
 +
Pod koniec lat 60. i na początku lat 70. XIX wieku Galicja otrzymała autonomię (w granicach Austro-Węgier). Powołano do życia m.in. Sejm Krajowy i Radę Krajową. Do szkół, urzędów i sądów wprowadzono język polski. Zasiadający w rządzie minister – Polak – miał prawo opiniowania projektów postanowień mających związek z Galicją. Nie brakowało w rządzie ministrów polskich zajmujących się różnorakimi resortami, dwukrotnie zaś Polacy byli premierami. Również Polak stał na czele prowincjonalnej administracji Galicji. Większość ziem pozostających pod zaborem austriackim była zacofana gospodarczo. Rozwijała się natomiast w Galicji polska oświata, nauka i kultura ze swobodą, dużo większą niż w innych zaborach. Autonomia w Galicji dała Polakom warunki najkorzystniejsze od czasów Królestwa Polskiego.
 +
 
 +
Powstawały tu liczne polskie organizacje polityczne. Od 1869 r. działała w Krakowie konserwatywna grupa, której członków zwano Stańczykami. Jej działaczami byli m.in.: Stanisław Tarnowski, Józef Szujski i Michał Bobrzyński. Zachowując lojalność wobec Austrii, pragnęli oni jednocześnie rozwoju kulturalnego Galicji. Krytykowali działalność konspiracyjną oraz byli przeciwni przeprowadzaniu jakichkolwiek demonstracji. W 1895 roku na kongresie w Rzeszowie utworzono chłopskie Stronnictwo Ludowe (SL). W swoim programie domagało się ono poszanowania przez zaborcę praw obywatelskich, reformy prawa wyborczego oraz rozwoju oświaty. W 1903 r. zmieniło nazwę na Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL). W 1897 r. we Lwowie powstało Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne (zwane później endecją) z Romanem Dmowskim na czele. Głównym jego hasłem była walka o odzyskanie niepodległości, pojawiły się też głosy antyniemieckie i antyżydowskie. Z czasem Dmowski zaczął głosić hasła skierowane przeciwko mniejszościom narodowym i szykować porozumienia z caratem.
 +
 
 +
W Galicji, podobnie jak w pozostałych zaborach, tworzyły się również organizacje robotnicze, np. Galicyjska Partia Socjaldemokratyczna (1892).
 +
 
  
This area had a large Ukrainian population in the eastern section and a Polish population on the western side which was often refered to as ''Little Poland''. Some of the localities in Austrian Poland are Tarnow, Rzezow and Nowy Sącz.
 
  
 
'''German Colonies in Galicia'''  
 
'''German Colonies in Galicia'''  

Revision as of 12:08, 3 January 2012

News & Events
(Your News)
Topics

Key topics to get started:

Other topics:

Did You Know?
(Your Info)

(Description/Introduction to Locality)

Back to Poland Page


Wprowadzenie do zagadnienia zaboru austriackiego na terenie Polski

  • Okres czasu pod panowaniem zaborcy to lata 1782 - 1918.
  • Proboszczowie parafii otrzymali tytuł urzędowych rejestratorów.
  • Od 1784 roku każdy z wytworzonych dokumentów zyskał status prawny. Wyznania nie prowadziły osobnych rejestrów urodzeń, małżeństw i zgonów. Rejestry sporządzane były w języku łacińskim. Każda z wiosek z tej samej parafii posiadała swoje księgi. Kopie ksiąg parafialnych sporządzane były na koniec każdego roku i przekazywane władzom cywilnym. Luteranie mieli prawo do zachowania swoich rejestrów - zwykle w języku niemieckim.
  • Od roku 1787, kiedy było zawierane małżeństwo mieszane ze względu na wyznawaną religię zapisy musiały być dokonane w obu zaangażowanych parafiach.
  • Od 1789 tworzą się gminy żydowskie i prowadzenie ksiąg rejestrowych powierzono księżom katolickim.
  • W 1891 roku był finalny okres tworzenia gmin żydowskich. Wpisy dokonywane były w jzyku polskim i niemieckim a nagłówki pojawiły się w języku hebrajskim lub jidysz.
  • W 1907 roku nastąpiły główne zmiany w formie tabelarycznej. Dodatkowe dane były dodanie ostatniej kolumnie - "uwagi".
  • Gdzie obecnie możemy odnaleźć potrzebne dane: W miejscach, gdzie zapisy były pierwotnie przechowywane, w odpowiednich Urzędach Stanu Cywilnego (zwykle nie starszych zapisów niż 100 lat dla Polski i 80 lat z byłych republik radzieckich), a starszych materiałów:  w Archiwum Państwowym, w archiwach kościelnych; w Archiwum Zabużańskim, Archiwum Głównym Akt Dawnych, w Urzędzie Stanu Cywilnego(Warszawa-Śródmieście).

Jurisdictions

Narzędzia do prowadzenia poszukiwań

Pomocne informacje na badania Niemców w Galicji można znaleźć na stronieGalizien German Descendants . Kliknij Badanie nasze Galizien związek Niemców (Researching our Galizien Germans) po lewej, aby dowiedzieć się na temat badań. Następnie kliknij Records i Archiwum czynienia z Galizien Niemców (Records and Archives dealing with Galizien Germans) link do informacji o dostępnych rejestrów, w tym numery mikrofilmów Biblioteki Family History.

Aby dowiedzieć się więcej o Galicji z zapisów kościoła katolickiego zapoznaj się z artykułem Catholic Vital Records of Galicia/Halychynaby Matthew R. Bielawa.

Help Wanted

In order to make this wiki a better research tool, we need your help! Many tasks need to be done. You can help by:


Czy wiesz, że....?

Austria była państwem, które wzięło udział w dwóch rozbiorach Polski: pierwszym (1772) i trzecim (1795). Obszar zabrany przez Austriaków stanowił 11% terytorium Polski w granicach z 1772. Zamieszkiwało go 3,8 miliona ludności. Nosił nazwę Królestwa Galicji i Lodomerii, zwykle jednak określa się go krótko Galicją.


Po przegranej wojnie z Księstwem Warszawskim (1809) Cesarstwo Austriackie musiało zrezygnować z terenów zajętych w czasie III zaboru. Austria odzyskała je ponownie po kongresie wiedeńskim. Z Krakowa i najbliższych okolic utworzono wówczas Rzeczpospolitą Krakowską, którą poddano wspólnemu nadzorowi trzech państw zaborczych: Rosji, Prus i Austrii. Obejmowała ona obszar liczący 1164 km² z 88 tysiącami mieszkańców.

Po upadku powstania listopadowego mocarstwa rozbiorowe postanowiły znaleźć pretekst, który usprawiedliwiłby zlikwidowanie Wolnego Miasta Krakowa. Dogodnym momentem stał się wybuch powstania krakowskiego w 1846 r. (miał to być ogólnonarodowy zryw przygotowany na emigracji przez Towarzystwo Demokratyczne Polskie). Po jego klęsce przyłączono Wolne Miasto do Galicji.

Kilka dni przed rozpoczęciem powstania 19 lutego 1846 r. doszło do masowych pogromów ludności ziemiańskiej, urzędników dworskich i rządowych oraz księży (tzw. rzezi galicyjskiej). W okolicach Jasła na ich czele stał chłop – Jakub Szela. Poprawę warunków życia pracujących na roli przyniosła dopiero w 1848 r. Wiosna Ludów. Wtedy to gubernator Galicji – Franciszek Stadion – podjął decyzje o zniesieniu pańszczyzny, uprzedzając tym samym rozporządzenie wydane przez cesarza austriackiego. Chłopi otrzymali ziemię na własność. Z biegiem czasu rozpoczęli dalsze działania, mające na celu polepszenie swojej sytuacji. Przejawem tego było m.in. powstanie nowych organizacji, które miały reprezentować sprawy chłopów.

Pod koniec lat 60. i na początku lat 70. XIX wieku Galicja otrzymała autonomię (w granicach Austro-Węgier). Powołano do życia m.in. Sejm Krajowy i Radę Krajową. Do szkół, urzędów i sądów wprowadzono język polski. Zasiadający w rządzie minister – Polak – miał prawo opiniowania projektów postanowień mających związek z Galicją. Nie brakowało w rządzie ministrów polskich zajmujących się różnorakimi resortami, dwukrotnie zaś Polacy byli premierami. Również Polak stał na czele prowincjonalnej administracji Galicji. Większość ziem pozostających pod zaborem austriackim była zacofana gospodarczo. Rozwijała się natomiast w Galicji polska oświata, nauka i kultura ze swobodą, dużo większą niż w innych zaborach. Autonomia w Galicji dała Polakom warunki najkorzystniejsze od czasów Królestwa Polskiego.

Powstawały tu liczne polskie organizacje polityczne. Od 1869 r. działała w Krakowie konserwatywna grupa, której członków zwano Stańczykami. Jej działaczami byli m.in.: Stanisław Tarnowski, Józef Szujski i Michał Bobrzyński. Zachowując lojalność wobec Austrii, pragnęli oni jednocześnie rozwoju kulturalnego Galicji. Krytykowali działalność konspiracyjną oraz byli przeciwni przeprowadzaniu jakichkolwiek demonstracji. W 1895 roku na kongresie w Rzeszowie utworzono chłopskie Stronnictwo Ludowe (SL). W swoim programie domagało się ono poszanowania przez zaborcę praw obywatelskich, reformy prawa wyborczego oraz rozwoju oświaty. W 1903 r. zmieniło nazwę na Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL). W 1897 r. we Lwowie powstało Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne (zwane później endecją) z Romanem Dmowskim na czele. Głównym jego hasłem była walka o odzyskanie niepodległości, pojawiły się też głosy antyniemieckie i antyżydowskie. Z czasem Dmowski zaczął głosić hasła skierowane przeciwko mniejszościom narodowym i szykować porozumienia z caratem.

W Galicji, podobnie jak w pozostałych zaborach, tworzyły się również organizacje robotnicze, np. Galicyjska Partia Socjaldemokratyczna (1892).


German Colonies in Galicia

  • Evangelical Pfälzer
  • Evangelicals from Wüttemberg
  • Mennonite Pfälzer
  • Bohemian Catholics

Subsequent Migrations

  • within Austro-Hungarian Empire
  • to Russia and Romania
  • to the Western Hemisphere
  • war dislocations

(Additional Heading)

(Your text or images here, or use the table below:)

  • (Your Bullet)
  • (Your Bullet)
  • (Your Bullet)
  • (Your Bullet)
  • (Your Bullet)
  • (Your Bullet)